Tag Archives: beeldentuin maastricht

Beeldentuin Maastricht-Heerdeberg (deel 3)

14 jul

Wat is mergel?

Ontstaan van mergelgroeven

Inleiding
In mijn vorige weblog Beeldentuin Maastricht (deel 2) beschreef ik de Scharnderberg groeve, waaraan de beeldentuin grenst. Verder beloofde ik iets meer te vertellen over het ontstaan van mergel en de ontwikkeling van de Limburgse mergelgroeven. Om mijn verhaal niet al te lang te maken, beperk ik mij tot een aantal hoofdzaken.

Ontstaan van mergel
Ruim 70 miljoen jaren geleden was Nederland en een ruim deel van Europa bedekt door een ondiepe warme zee, ook wel de Krijtzee genoemd. In deze zee dreven miljarden kalkhoudende organismen. Zo hadden algen een kalkhoudend skeletje. Deze organismen stierven af en zakten naar de bodem van de zee. In miljoenen jaren vormde zich een kalkhoudende gelaagdheid, die steeds toenam.
De zee trok zich 65 miljoen jaren geleden  terug, zodat de kalklaag bloot kwam te liggen. Vanuit hoger gelegen gebieden vormden zich rivieren en die voerden klei en grind aan, waarmee de kalklaag werd bedekt. De klei- en grindlaag nam toe en drukte op de kalklaag, waardoor deze zich vervormde tot kalksteen.

Mergel in Zuid-Limburg
Eigenlijk is hier geen sprake van mergel, maar van zuivere kalksteen. Mergel is een sediment van zuivere kalk en klei en bestaat bijvoorbeeld voor 25 à 75 % uit kalk en de rest uit klei. Mergel moet dus ontstaan zijn, nadat de zee zich had teruggetrokken.
Dat we de kalksteen in Zuid-Limburg en het aangrenzende Belgisch Limburg aan de oppervlakte aantreffen, is geologisch te verklaren. Men veronderstelt dat de plaat in de aarde onder de Ardennen is gaan schuren met de plaat noordelijker gelegen. Op de breuklijn is de kalksteen naar boven gekomen en heeft heuvels gevormd.

Ontstaan van mergelgroeven
In de late Middeleeuwen kreeg men behoefte aan bouwstenen voor het bouwen van kerken en kathedralen, maar ook voor het bouwen van woonhuizen. Huizen werden toen gebouwd van hout en dat bleek zeer brandgevaarlijk te zijn, denk maar aan de brand in Londen in 1666.
Waar vond men in Zuid-Limburg die bouwstenen dichter bij huis, dan in de kalksteenlagen? De kalksteen was bereikbaar in dagbouw, maar om op grote schaal kalksteen te winnen, moest er mijnbouw worden toegepast. Men groef gangen in de kalksteen, waarbij de kalksteenlagen in grote blokken werden gebroken. De mensen, die zich daarmee bezig hielden, noemde men ‘blokbrekers’.

Zo ontsonden in de St. Pietersberg, rond Valkenburg en op diverse plaatsen in Zuid-Limburg kalksteengroeven voor het winnen van zg. mergelblokken. De Scharnderberg groeve maakt een onderdeel uit van de groeven, oostelijk van Cadier en Keer.

Aardpijpen of geologische orgelpijpen
Elders in Europa, bijvoorbeeld in het Karstgebergte in Slovenië ontstonden onder natuurlijke invloeden door het oplossen van kalksteen grotten. Dit verschijnsel deed zich in de kalksteenlagen in Zuid-Limburg niet voor.  Men spreekt wel over de grotten in de St. Pietersberg of in Valkenburg, maar deze benaming is niet juist. De zalen en gangen in de groeven zijn niet onder natuurlijke invloeden ontstaan, maar door mijnbouw.

m_IMG_8285-cs2

Toch kunnen we in deze kalksteengroeven spreken van karstverschijnselen,  namelijk het voorkomen van aardpijpen of geologische orgelpijpen. De kalksteenlagen zijn bedekt met klei en door regenwater worden humuszuren aangevoerd, die de kalksteen oplossen. Meestal leidt dit tot kommen in de kalksteenlaag, zogenaamde dolines, te zien aan verzakkingen in de kleibodemlaag. De dolines kunnen overgaan in cilindrische pijpen, die tientallen meters in de kalksteenlaag kunnen doordringen. De pijpen kunnen een doorsnee hebben van tien centimeters, maar ook wel van zes meter. In de loop der jaren vullen de aardpijpen zich met klei en grind.

In de ‘mergelwand’ van de beeldentuin zijn twee van die aardpijpen te zien (zie foto). Tijdens het afgraven van de wand zijn die twee aardpijpen bloot komen te liggen.

De reeds eerder genoemde blokbrekers kwamen bij het winnen van kalksteen deze aardpijpen wel eens tegen. Zij waren er niet gelukkig mee, want ze kregen te maken met uitstortingen van klei en grind uit die pijpen. Bovendien is de kalksteenlaag rond die pijpen onstabiel.

Aardpijpen komen veel voor in de Limburgse groeves. In de Sibbergroeve wordt nog steeds kalksteen gewonnen, omdat deze nodig is voor restauratie-doeleinden. In deze groeve werden 1500 aardpijpen geteld. Om veiligheidsredenen zijn een aantal van deze aardpijpen aan de onderzijde verankerd door afdekkingen.

Foto’s

In onderstaande foto-galerij foto’s van de mergelwand, het in deze wand voorkomend kippenhok, het rustiek karakter van de tuin en enig klein beeldengoed, wat hierin past.

Pierre Swillens

Fotogalerij

Advertenties

Beeldentuin Maastricht-Heerdeberg (deel 1)

10 jun

Vervlechting kunst en natuur

Ligging

De Beeldentuin Maastricht ligt paradoxaal genoeg in Cadier en Keer en wel aan de Pater Kustersweg 22. De beeldentuin vormt een onderdeel van het landgoed Heerdeberg en grenst aan een beboste mergelhelling.
De beeldentuin is gedeeltelijk kunstmatig aangelegd. Met behulp van zwaar materieel van een grondverzetbedrijf zijn een aantal plateaus aangelegd, alsmede wandelpaden. De zichtbare mergelwand met grotten komt als achtergrond goed tot zijn recht.

De plateaus zijn begroeid met gras, de wandelpaden bedekt met houtsnippers en de tuin is verder begroeid met gras, kruiden en zeldzame planten. De beelden zijn geplaatst op de plateaus met de mergelwand als achtergrond, hetgeen een mooi effect heeft. Zwarte beelden tegen een witte achtergrond. Verder staan er beelden langs de wandelpaden tussen het groen.. Daardoor ontstaat er een verbinding tussen kunst en natuur. Wandelend via de wandelpaden kunnen de beelden worden bewonderd.

Exploitatie

De beeldentuin wordt geëxploiteerd door José de Goede. José was ruim 40 jaar werkzaam als taxateur en handelaar in kunst en antiek. De laatste jaren had ze een eigen bureau. Ze is hiermee gestopt en wijdt nu haar energie aan de beeldentuin.
Alle beelden in de tuin zijn van Afrikaanse herkomst en door haar ingekocht in Zimbabwe. José koopt die beelden ter plaatse tegen eerlijke prijzen rechtstreeks van de kunstenaars. Als bestuurslid van de Bernard Matermera Foundation zorgt ze er voor dat een deel van de opbrengst weer aan de bevolking van Zimbabwe ten goede komt o.a. door het bouwen van scholen.

Café bij de Paters

Aan de beeldentuin is een cafe, genaamd ‘bij de Paters’; verbonden met terassen en een ruimte voor groepen, feesten etc.
Er is een bescheiden lunchkaart, maar de Chef zorgt dagelijks voor gerechten, gebaseerd op producten uit de streek.
Verder organiseert de beeldentuin kruidenwandelingen, waarbij tijdens de wandeling naar kruiden wordt gezocht en bij voldoende deelname zijn er workshops in beeldhouwen, gegeven door Afrikaanse kunstenaars.
Eenmaal per maand is er een markt in natuurproducten.

Ontspanning

De beeldentuin leent zich uitstekend voor bezinning en rust. Door de aanleg van de tuin en de plaatsing van de beelden wordt een harmonie tot stand gebracht tussen kunst en natuur. Verder probeert  men de bezoekers het besef bij te brengen  van het hanteren van ecologische en biologische producten. De zichtbare mergelwanden duiden op een lange geschiedenis.
De beeldentuin biedt dit alles voor de geïnteresseerde liefhebber van Afrikaanse kunst, maar schept ook mogelijkheden voor groepen, bedrijven om gezamenlijke activiteiten te ontplooien.
Door de unieke ligging tegen de bosrand zijn een aantal wandelingen te maken, waarbij ook de omliggende plaatsen worden bezocht.

Aansporing

Een bezoek aan de beeldentuin wordt warm aanbevolen. Mensen, die in hun hectisch leven tot rust willen komen, kunnen dit te midden van kunst en natuur verwezenlijken.
Voor aanvullende informatie verwijs ik jullie naar de website van de beeldentuin: http://www.beeldentuinmaastricht.nl .

Pierre Swillens

Fotogalerij van een aantal in de beeldentuin geplaatste beelden