Limburgse dialecten (deel 2)

30 Dec

De Sittardse diftongering

Wat is diftongering in het Limburgs dialect?

In de uitspraak van midden klinkers, zoals ee, oo en eu,  hoort men in het Limburgs dialect een éénklank (monoftongering). In Sittard en gebieden erom heen, spreekt men deze midden klinkers uit als een tweeklank (diftongering) en dan wordt het ei, ou en ui.

Zo wordt in het ‘Zittesj’ (Sittards):
veer (vier) uitgesproken als veier;
beer (bier) als beier;
bloom (bloem) als bloum en
greun (groen) als gruin.

Om het moeilijk te maken, dit gebeurt niet altijd. De omzetting gebeurt alleen bij woorden, waarbij de lettergrepen met de midden klinkers worden uitgesproken met een valtoon (ook wel stoottoon genoemd). Met de midden klinkers, uitgesproken met een sleeptoon gebeurt niets.
Zo blijft in het Zittesj:
veer (wij), uitgesproken met een sleeptoon, gewoon veer;
doon (doen) blijft doon;
gedoon (gedaan), uitgesproken met een valtoon, wordt echter gedoun;
zeef (zeef), uitgesproken met een sleeptoon, blijft zeef, maar het verkleinwoord
zeefke, uitgesproken met een valtoon, wordt zeifke.

Echt moeilijk is het niet voor de Sittardenaar. Net zoals hij of zij de val- en de sleeptoon automatisch toepassen, passen ze ook de diftongering toe.

Dat automatisme wordt wel op de proef gesteld, want sommige woorden met middenklinkers, uitgesproken in een valtoon, blijven ongewijjzigd, zoals de woorden:
bees (beest); fees (feest); feertig (veertig); droog (droog); boon (boon); groot (groot); fejool (viool)) en fooj (fooi).

De Willy Dols-Stichting

Vanzelfsprekend heb ik deze informatie, ontleend aan het internet. Een van de interessantste bronnen is hierbij de website van de Wille Dols-Stichting (www.willydolsstichting.nl ). In het artikel ‘Wat is Limburgs’ steken ze zelf de draak met de Sittardse diftongering. Ze halen de spotzin aan: ‘ ‘r zit mit veier pöt beier en e kaffekuikske in ’n heukske’ (hij zit met vier potten bier en een koffiekoekje in een hoekje).
Opvallend is dat volgens de Wille Dols-Stichting heukske niet verandert in huikske. Is dit een omissie van de Willy Dols-Stichting of is het woord heukske een van de uitzonderingen, zoal ik die eerder heb genoemd.

In het Gelaens (Geleens) dialect, dat toch samen met het Zitterds dialect tot de Oost-Limburgse dialecten behoort, komt deze diftongering niet voor. In het Gelaens dialect zou de spotzin luiden: ‘hae zit mit veer pöt beer en e koffiekeukske in ’n heukske’.

In mijn volgend verhaal iets meer over de persoon Willy Dols (postuum gepromoveerd tot doctor) .

Pierre Swillens

 

 

 

 

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: