Archief | februari, 2014

Stil de tijd (deel 2)

8 Feb

Verdere ontboezemingen over het begrip tijd.

Circulaire tijd of closed loop

Tegenstanders van de tijd in een horizontale lijn denken dat de tijd helemaal niet lineair verloopt. Er zou dan immers in de gebeurtenissen niets moeten wijzigen. En dan kun je al helemaal niet over tijd praten, er is immers geen verleden, dat zich onderscheidt, een heden dat hetzelfde blijft en een toekomst, die niet veel anders oplevert.

Volgens de aanhangers van de circulaire tijd leeft de mens in cycli. Gebeurtenissen herhalen zich dan, denk bijvoorbeeld aan seizoenarbeid. Het meest sprekend voorbeeld is misschien de menstruatie-cyclus van de vrouw. Als dat een paar keer heeft plaatsgevonden, dan weet de vrouw precies, wat haar te wachten staat.
En de dagelijkse cyclus van opstaan, naar bed gaan en weer opstaan zitten daar ook geen herhalingen van gebeurtenissen in.  Kouwenaar zegt immers ‘Vandaag is steeds weer geweest’.

Kringloop van wedergeboorten

Als je het leven als een closed loop bekijkt, waarbij het verleden, het heden en de toekomst achter je liggen, dan kan men zeggen, dat het goed mogelijk is, dat men na de dood weer geboren kan worden. Men gelooft dan in reïncarnatie of wedergeboorte.
Het probleem is dan wel, of de mens dat wel wil, opnieuw geboren worden. Als men  niet zo’n best leven heeft gehad, dan zou men een codicil kunnen maken met de tekst: “Voor mij hoeft het niet meer”. Boeddhisme is trouwens een levensbeschouwing hoe je uit die kringloop van wedergeboorten bevrijd kunt worden.

Bovendien is de gedachte, dat je in iets anders dan een mens gereïncarneerd kunt worden, niet zo’n fijne gedachte. Stel je reïncarneert als een mannetje bidsprinkhaan. Dan weet je dat bij sommige soorten het vrouwtje het mannetje tijdens de paring oppeuzelt. Dit wordt haar gemakkelijk gemaakt, omdat zij haar kop 180 graden kan draaien. Sommige mannetjes vinden dat wel weer leuk, want zij zijn pas bereid om hun zaad af te geven, als zij hun kop kwijt zijn. Ik weet niet of een bidsprinkhaan reïncarneert.

Het is laat zoals ieder jaar

Keren we weer terug naar het gedicht van Gerrit Kouwenaar, zoals geïntroduceerd in Stil de tijd (deel 1).

Ashampoo_Snap_2014.02.05_17h11m13s_002_
Opvallend is de laatste regel. Met ‘spel het vlees’ kan Kouwenaar volgens de recensent bedoeld hebben ‘bak eens een lekker stukje vlees’. Hij heeft het immers ook over brood. Maar voor de hand ligt, dat het erotisch bedoeld is. Net zoals je een woord letter voor letter spelt, spel je de poriën van het lichaam van je partner. Duurt wel een beetje langer, maar je hebt er wel wat aan.

‘Stil de tijd’ vind ik een mooie uitdrukking. Vandaar dat ik dit als titel van mijn verhaal heb gekozen. Maak even pas op de plaats in deze jachtige tijd. Neem even tijd voor een bezinning. De afsluiting ‘leef nog even’ is een opwekking om nog even op de ingeslagen weg door te gaan. Hij eindigt met een gedachtestreepje, het leven is volgens de recensent nog niet af.

Epiloog

Hoe je ook over de tijd denkt: lineair, circulair, closed loop en desnoods ‘geen tijd’, het leven gaat toch gewoon door. Het gaat er dus om het beste van je tijd te maken. De meeste voldoening zal dan geven, hoeveel tijd je aan een ander besteedt, meer dan aan jezelf. Schieten we daar niet allemaal in tekort? Als ervaringsdeskundige kan ik dat alleen maar beamen.

Dus, waar blijft je tijd?

Pierre Swillens

Advertenties

Stil de tijd (deel 1)

7 Feb

Ontboezemingen over het begrip tijd

Waar blijft de tijd?

De Tijd

Vroeger hoorde je wel eens iemand zeggen: “Waar blijft de tijd?” Een grapjas zei dan: “Die is opgeslokt door De Maasbode”. Wat was er toen gebeurd: het katholieke dagblad ‘De Tijd’ legde het loodje en fuseerde op 1 april 1959 met De Maasbode. Vandaar die uitspraak.
Als ik dan ook, en nu nog, hoor: “Waar blijft de tijd?”, dan zeg ik steevast: “Die is opgeslokt door De Maasbode”. Flauwe grapjes beklijven het meest.

Het begrip tijd

Ondanks dat flauwe grapje obsedeerde het berip tijd mij overmatig.  Ik ging er mijn eigen gedachten over vormen. Bestaat het begrip tijd wel? Volgens mij niet, maar wie ben ik? Je kunt het begrip tijd in ieder geval niet zintuiglijk waarnemen.
Ik ben dus op internet gaan surfen om een bevestiging van mijn stelling te vinden. Ik zal u bij mijn zoektocht besparen, wat alle filosofen, natuurkundigen etc. over het begrip tijd hebben gezegd.

Gerrit Kouwenaar

Gerrit Kouwenaar (1923-) is een dichter. “Wat heeft die man met het begrip tijd te maken?”, zullen jullie zeggen. Nou Gerrit Kouwenaar schreef een mooi gedicht over het begrip tijd. Hij schreef er wel meer, maar deze viel mij op.

Allereerst het gedicht:

Ashampoo_Snap_2014.02.05_17h11m13s_002_

Gedicht van Gerrit Kouwenaar (zie foto) uit de bundel: ‘De tijd staat open’, 1996.

Ashampoo_Snap_2014.02.05_17h01m03s_001_

Overpeinzingen

Wat nu volgt over dit gedicht zijn niet altijd mijn woorden. Ik heb recensies over dit gedicht gelezen, dus ik ben niet onbevooroordeeld. Ik zal aangeven, waar ik de recensent citeer.
Zo is volgens de recensent uit de eerste regel te lezen, dat Kouwenaar het heeft over een kloktijd en een innerlijke tijd. ‘Het is laat’ is kloktijd, ‘zoals ieder jaar’ is innerlijke tijd, het gevoel dat je hebt over het verleden. De mens onderscheidt een onderverdeling van de tijd in het verleden, het heden en de toekomst.

Dat doet Kouwenaar ook. De tweede zin gaat over het heden, de derde zin over het verleden en de vierde zin over de toekomst. Hij worstelt met die onderverdeling, zoals in ‘de tijd zit krap in zijn heden’. Volgens de recensent,volgens mij en volgens mijn dochter Bianca, die ook wel eens gedichten maakt, een mooie zin.

Wat is nu heden?  Zeg maar eens: “Het heden is nu”. Dan ben je al te laat, want je zit al in de toekomst. En zelfs voor de toekomst ben je al te laat, want die ligt al achter je. Kunt u mij nog volgen, of haakt u af?

 De tijd van het leven is weer te geven als een rechte lijn.

Op die lijn wordt dan het verleden, het heden en de toekomst uitgezet, zoals een mens die ervaart of heeft ervaren. De toekomst is ongewis, dus dat is nog geen lijn. De lijn van het verleden is afhankelijk van de leeftijd van iemand. Meestal hoopt men dan dat die lang duurt. Ik kan er met mijn 88 over meepraten.
Zoals we gezien hebben, is het heden slechts een stip, zodat op de lijn alleen het verleden zichtbaar wordt. En dat verleden is slechts herinnering, zodat er niet sprake is van een lijn, maar van een punt waar verleden, heden en toekomst samenkomen. Kun je dan nog spreken van het begrip ‘tijd’?

Iemand die de tijd in een rechte lijn uitzette was Augustinus. Aurelius Augustinus (354-430), kerkvader en filosoof, hield zich met het begrip tijd bezig. Dit had een religieuze achtergrond. Als vrome kerkvader vond hij, dat God bij het scheppen van de hemel en aarde, ook het begrip tijd had geschapen. De tijd werd door hem dan ook gerelateerd aan de tijdsduur die eenieder meemaakte om uiteindelijk in de hemel te belanden. Hij zag de tijd dus als een tijdslijn vanaf de geboorte tot de opname in het Rijk der hemelen.
Bij nadere bestudering kwam hij tot de conclusie, dat alleen de tijd van het heden bestond. Bij de driedeling verleden, heden en toekomst was volgens hem sprake van de  tegenwoordige tijd van het verleden, de tegenwoordige tijd van het tegenwoordige en de tegenwoordige tijd van het toekomstige.

Epiloog

Als de tijdlijn niet is uit te drukken in een horizontale lijn, hoe moeten we die lijn dan uitdrukken. Er zijn geleerden, die drukken de tijdslijn uit in een cirkel. Die begint op een punt, waar je staat en eindigt achter je. Het verleden, heden en de toekomst liggen inmiddels achter je. Hoe dat in elkaar zit, zien we in deel 2. Ik wil dan tevens terugkomen op het gedicht van Gerrit Kouwenaar. Dit onder de premisse, dat jullie nog niet zijn afgehaakt.